Ochrona inwestora
MiFID – klasyfikacja klientów
Klasyfikacja klientów i związany z tym zróżnicowany poziom ochrony to według wielu ekspertów z branży bardzo ważna regulacja wprowadzona dyrektywą MiFID. Przyjrzyjmy się stosownym zapisom ustawowym.
Pierwotna część dyrektywy tzw MiFID1 (2004/39/WE) wprowadza w art. 4 (Definicje) pojęcie klienta, klienta branżowego i klienta detalicznego.
Klient branżowy to zgodnie z definicją MiFID1 „Klient, który posiada doświadczenie, wiedzę i fachowość umożliwiające podejmowanie niezależnych decyzji inwestycyjnych i właściwe ocenianie ryzyka, z którym się one wiążą”. Są o min instytucje kredytowe, zakłady ubezpieczeń, fundusze emerytalne, podmioty lokalne itp. Szczegółową listę zawiera załącznik II MiFID1.
W świetle art. 4 każdy klient nie będący klientem branżowym jest klientem detalicznym.
Art. 24 ust 2. MiFID1 wprowadza trzecią kategorię, kontrahentów uprawnionych. Są to: instytucje kredytowe, przedsiębiorstwa inwestycyjne, inne uprawnione lub regulowane instytucje finansowe, zakłady ubezpieczeń, fundusze zbiorowego inwestowania, fundusze emerytalne i spółki zarządzające takimi funduszami, krajowe władze rządowe i ich urzędy, banki centralne, organizacje pozakrajowe, Inni klienci branżowi uznani przez Państwa Członkowskie jako uprawnieni kontrahenci.
Co z tego wynika?
Po pierwsze, przedsiębiorstwa inwestycyjne są zobowiązane do powiadamiania swoich dotychczasowych i nowych klientów o dokonaniu podziału na kategorie. Mówi o tym art. 28 MiFID2. Co więcej, w świetle tego artykułu przedsiębiorstwo inwestycyjne powinno na nośniku trwałym informować klienta czy przysługuje mu prawo do zmiany klasyfikacji i czy wiąże się to z obniżeniem poziomu ochrony. Natomiast z własnej inicjatywy lub z inicjatywy klienta można podwyższyć poziom ochrony, dokonują przeklasyfikowania „w dół”, uprawniony kontrahent do klienta branżowego lub detalicznego, klient branżowy do klienta detalicznego.
Najmniejszą ochroną są obłożone transakcje z kontrahentami uprawnionymi. W świetle definicji kontrahenta uprawnionego nie powinno to dziwić. Dlatego też ustawodawca obwarował to ważnym zastrzeżeniem. Przedsiębiorstwo spełniające warunki kontrahenta uprawnionego musi wyrazić explicite zgodę na takie traktowanie. Może to być zawarte w umowie ogólnej lub dotyczącej każdej transakcji. Jak już wyrazi taką zgodę to przestają obowiązywać artykuły zapewniające ochronę inwestora (19, 21 i 22 MiFID1).
Lista podmiotów, które można traktować jako klientów branżowych jest dosyć długa, ale i w tym przypadku przedsiębiorstwo inwestycyjne przed przystąpieniem do transakcji musi powiadomić klienta o traktowaniu branżowym. Oczywiście, klient musi wyrazić zgodę na takie traktowanie lub wnioskować o wyższy poziom ochrony. Dosyć ciekawie przedstawia się sytuacja opisana w części II załącznika II. Dopuszczono możliwość zniesienia ochrony pewnych klientów detalicznych i traktowania ich jako branżowych pod warunkiem wypełnienia ściśle określonych kryteriów. Procedura takiej „promocji” jest też jasno i dokładnie określona (Załącznik II MiFID1).
Ochrona inwestorów detalicznych
Ochrona inwestora lub potencjalnego inwestora detalicznego to część dyrektywy mająca istotne znaczenie praktyczne, wpływająca na działalność i sposób interakcji przedsiębiorstw inwestycyjnych z klientem. Postulat działania uczciwego, sprawiedliwego i profesjonalnego jest realizowany przez dokładnie zdefiniowane obowiązki przedsiębiorstwa w sekcji 2 MiFID1, z dalszym uszczegółowieniem w MIFID2. Ochrona inwestora jest realizowana poprzez:
- Odpowiednie, ściśle określone zasady informowania. Dyrektywa reguluje wymagania odnośnie pięciu obszarów dostarczanych informacji:
- Warunki ogólne przekazywanych informacji. Art. 27 MiFID2 określa, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby informacje uznać za rzetelne, niebudzące wątpliwości i niewprowadzające w błąd. Wymaga się, aby informacje przekazywane przez przedsiębiorstwa inwestycyjne:
- Zawierały nazwę przedsiębiorstwa inwestycyjnego
- Nie wskazywały i nie podkreślały korzyści bez wskazania potencjalnych zagrożeń
- Były przedstawione w sposób zrozumiały dla przeciętnego przedstawiciela grupy, do której są adresowane
- Nie powinny ukrywać, umniejszać żadnych istotnych elementów
- Informacje dotyczące porównania usług lub prognoz zysków lub symulacji, muszą spełniać opisane, ściśle określone warunki opisane w ust. 4 i 5 artykułu.
- Informacje na temat firmy inwestycyjnej i świadczonych przez nią usług, zdefiniowane w art. 19 ust 3 MiFID1 i art. 30 MiFID2.
- Informacje na temat instrumentów finansowych są określone w art. 31 MiFID2. Klientowi lub potencjalnemu klientowi należy przedstawić szczegółowe wyjaśnienie charakteru instrumentu finansowego i opis ryzyka, jaki się z nim wiąże. Opis ryzyka powinien zawierać opis dźwigni finansowej, wyjaśniać zmienność ceny lub dostępności, ostrzeżenie o możliwości przyjęcia dodatkowych zobowiązań w związku z transakcją na danym instrumencie, dodatkowe zobowiązania związane z uzupełnianiem zabezpieczeń. Przedsiębiorstwo finansowe musi dokładnie opisać składniki i mechanizm ryzyka w przypadku instrumentów złożonych z kilku instrumentów lub usług. Transakcje na instrumentach, obejmujących gwarancje stron trzecich są zabronione dla klientów detalicznych. Państwa członkowskie mogą określić dodatkowe warunki i wymogi dotyczące opisu ryzyka.
- Informacje o kosztach są określone art. 33 MiFID2. Przedsiębiorstwo inwestycyjne jest w obowiązku podać łączną cenę usługi. Jeżeli podanie ceny nie jest możliwe to należy przedstawić weryfikowalną podstawę obliczania ceny. W przypadku wystąpienia opłat w walucie należy podać obowiązujący kurs i ewentualny koszt wymiany. Klient musi być również poinformowany o wszelkich innych kosztach , które nie są płatne za pośrednictwem przedsiębiorstwa inwestycyjnego (PODATKI!). Sposób płatności i rozbicie prowizji na poszczególne pozycje.
- Informacje po transakcyjne
- Warunki ogólne przekazywanych informacji. Art. 27 MiFID2 określa, jakie warunki muszą zostać spełnione, aby informacje uznać za rzetelne, niebudzące wątpliwości i niewprowadzające w błąd. Wymaga się, aby informacje przekazywane przez przedsiębiorstwa inwestycyjne:
- Konieczność dokonania oceny odpowiedniości (art. 19 ust 4 MiFID1) w przypadku świadczenia usług doradztwa inwestycyjnego lub zarządzania pakietem akcji. Przedsiębiorstwo inwestycyjne powinno uzyskać od klienta informacje, które pozwolą ocenić czy transakcja spełnia cele inwestycyjne klienta, klient rozumie i jest w stanie ponieść ryzyko finansowe związane z transakcją. Niepodanie informacji przez klienta powoduje, że przedsiębiorstwo inwestycyjne nie może zalecać usług klientowi Art. 35, 37 MiFID2
- Konieczność przeprowadzenia oceny ogólnej adekwatności (art. 19 ust 5 MiFID1) w przypadku oferowania usług innych niż doradztwa inwestycyjnego lub zarządzania pakietem akcji. Ocenie powinno podlegać możliwość prawidłowej oceny ryzyka i oferowanych produktów i usług inwestycyjnych. Art. 36, 37 MiFID2
- Obowiązek najlepszego wykonania odnoszący się do wszystkich rodzajów instrumentów finansowych określa Art. 21 MiFID1 z dalszymi uściśleniami w MiFID2 (sekcja 5) Najlepsze wykonanie dotyczy min. ceny, kosztów, czasu realizacji, prawdopodobieństwa realizacji. Przedsiębiorstwa inwestycyjne mają obowiązek ustanowienia i realizowania odpowiedniej polityki realizacji zleceń, w ogólności w odniesieniu do każdego rodzaju instrument. Przedsiębiorstwo inwestycyjne powinno poinformować Klienta o polityce realizacji zlecenia i uzyskać zgodę na jej realizację. W następstwie tego przedsiębiorstwo musi być w stanie udowodnić Klientowi, że zlecenia były realizowane zgodnie z przedstawioną i zaakceptowaną polityką.
- Odpowiedzialność przedsiębiorstwa inwestycyjnego za działania przedstawicieli Art. 23 MiFID1